Kalendarium

Uroczystość odznaczenia płk. Imricha Gablecha Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi RP - Havlíčkův Brod, Republika Czeska, 18 grudnia 2012

  • Imrich Gablech (źródło: http://www.vysocina-news.cz/)
    Imrich Gablech (źródło: http://www.vysocina-news.cz/)
  • Imrich Gablech w 1945 roku (źródło: Institute for the Study of Totalitarian Regimes)
    Imrich Gablech w 1945 roku (źródło: Institute for the Study of Totalitarian Regimes)

18 grudnia 2012 r. zostanie udekorowany Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej obywatel Republiki Czeskiej płk Imrich Gablech. Odznaczenie w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wręczy dr Jan St. Ciechanowski, pełniący obowiązki Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Uroczystość odbędzie się w siedzibie Urzędu Miasta w Havlíčkův Brodzie.

Imrich Gablech jest prawdopodobnie ostatnim żyjącym lotnikiem czechosłowackim, walczącym w obronie Polski w 1939 r. Polskie odznaczenie państwowe stanowi wyraz uznania dla jego postawy i dokonań, ale zarazem także hołdem wobec tych Czechów i Słowaków, którzy swoje wojenne losy związali ze sprawą niepodległości Polski.

Imrich Gablech pochodzi ze Słowacji, urodził się w 1915 r. w miejscowości Hrachovište pod Trenczynem. Od 1936 r. służył w czechosłowackim lotnictwie wojskowym. Po rozbiciu Czechosłowacji, jako kapral pilot słowackich sił zbrojnych 7 czerwca 1939 r. znalazł się w grupie ośmiu lotników, którzy czterema uprowadzonymi samolotami przelecieli z lotniska w Pieszczanach do Polski (za co został zaocznie skazany przez słowacki sąd w Bratysławie w na dożywotnie ciężkie więzienie). 1 sierpnia 1939 r. został wcielony do polskiego lotnictwa wojskowego (Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa nr 1 w Dęblinie).

Po agresji niemieckiej 1 września 1939 r. kpr. Imrich Gablech z narażeniem życia ratował przed zniszczeniem polski samolot Potez XXV, startując z bombardowanego lotniska. Dnia 18 września dostał się do niewoli sowieckiej, oskarżony o szpiegostwo, więziony początkowo w Horodence, następnie w różnych łagrach (m.in. w Komi) do września 1941 r. W październiku 1941 r. dostał się z Archangielska do Wielkiej Brytanii, gdzie wstąpił do Czechosłowackich Sił Zbrojnych (Grupa Lotnicza), następnie był przyjęty do Królewskich Sił Powietrznych (RAF Voluntary Reserve) i skierowany do RAF Czechoslovak Depot w Wilmslow. Ze względu na zniszczone zdrowie w sowieckich łagrach nie mógł wykonywać służby jako pilot, dlatego od 1943 r. służył jako kontroler lotów w bazach RAF Ibsley, Coltishall, North Wealt i Manston. Pod koniec wojny uzyskał stopień podporucznika lotnictwa.

Po wojnie powrócił do Czechosłowacji i kontynuował służbę w lotnictwie, najpierw w Pradze, a następnie w Havlíčkův Brodzie. Po puczu komunistycznym w 1948 r. został usunięty z sił zbrojnych i szykanowany. Obecnie w stopniu pułkownika w stanie spoczynku. W ostatnich latach dając wielokrotnie publicznie świadectwo o polskim wysiłku zbrojnym w II wojnie światowej i o cierpieniach obywateli RP pod okupacją niemiecką i sowiecką przyczynił się do popularyzacji tradycji niepodległościowych i wolnościowych Polski, a także idei i tradycji polsko-czeskiej współpracy wojskowej.

Imrich Gablech otrzymał w 1944 r. odznaczenie wojskowe – Krzyż Walecznych od władz polskich w Londynie. W 2009 r. – 70 lat po wybuchu II wojny światowej – został udekorowany najwyższym czeskim odznaczeniem państwowym – Orderem Lwa Białego. Z wnioskiem o przyznanie mu Krzyża Komandorskiego Orderu Zasługi RP wystąpiła do Prezydenta RP Rada Programowa Forum Polsko-Czeskiego za pośrednictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Przed uroczystością w Havlíčkův Brodzie, 18 grudnia rano Jan St. Ciechanowski, pełniący obowiązki kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, spotka się w Pradze z kierownictwem Instytutu Badań Reżimów Totalitarnych (ÚSTR) i złoży wiązankę kwiatów pod pomnikiem Ryszarda Siwca przed siedzibą ÚSTR (ul. Ryszarda Siwca 2). Wieczorem w Konsulacie Generalnym RP w Ostrawie weźmie udział w spotkaniu opłatkowym z udziałem przedstawicieli Koła Polskich Kombatantów w Republice Czeskiej oraz Stowarzyszenia Rodzina Katyńska w Republice Czeskiej.

 

(Oprac. M. Gniazdowski, OSW)
 

Liczba wejść: 21561, od Data publikacji 13.12.2012