Nawigacja

Kamienie Pamięci – I edycja – znajdź bohatera Września 1939

Społeczne Liceum Ogólnokształcące w Małej Wsi

Sprawozdanie z realizacji projektu „Kamienie Pamięci – odszukaj bohatera Września”
Grupa/osoba realizująca projekt: Koło Historii Regionalnej – Społeczne Liceum Ogólnokształcące w Małej Wsi:
Paulina Kopczyńska, Ewelina Pawlak, Magdalena Grzęda, Natalia Pielat, Judyta Kijoch, Agnieszka Łagodzińska, Łukasz Karłowicz, Damian Zapotoczny
Opiekun: Andrzej Jeznach
Adres do korespondencji: Społeczne Liceum Ogólnokształcące STO w Małej Wsi,
ul. Kochanowskiego 17, 09-460 Mała Wieś
Adres mailowy: slomalawies@wp.pl, ajeznach@wp.pl
Telefon: (24) 23 14 011
 
Tytuł projektu:
a) Koniec świata Dziewanowskich 
b) Jan Gruszczyński – żołnierz Września.
 
Bohater projektu:
a) Ziemiańska rodzina Dziewanowskich z Gródkowa (obecnie powiat płocki), czterech braci brało udział w wojnie obronnej 1939 r., dwóch poległo.
  •  imię i nazwisko: Kazimierz Dziewanowski
  •  miejsce i data urodzenia: Gródkowo, 6 sierpnia 1905 r.
  •  miejsce i data śmierci: Cyrusowa Wola koło Łodzi, 8 września 1939 r.
  •  stopień wojskowy: podporucznik
  •  jednostka, w której służył: 36. pułk piechoty Legii Akademickiej
  •  Krótki opis losów we wrześniu 1939 r.
Kazimierz Dziewanowski był podporucznikiem i oficerem informacji w 36. pułku piechoty Legii Akademickiej. Zginął 8 września pod Cyrusową Wolą niedaleko Łodzi. Podobno zgłosił się do przewiezienia rozkazu, gdyż umiał jeździć na motocyklu. Niestety nie udało się – spotkał go zabłąkany odłamek czy pocisk. Został pochowany tam gdzie zginął, pod Łodzią, później ekshumowano go i pochowano w rodzinnym grobie w Rębowie.
  •  imię i nazwisko: Stanisław Dziewanowski
  •  miejsce i data urodzenia: Gródkowo, 30 listopada 1908 r.
  •  miejsce i data śmierci: folwark Góra nad Narwią,  18 września 1939 r.
  •  stopień wojskowy: podporucznik rezerwy
  •  jednostka, w której służył: 1 Pułk Szwoleżerów im. Józefa Piłsudskiego
  •  Krótki opis losów we wrześniu 1939 r.
Stanisław Dziewanowski został odkomenderowany na dowódcę konnego plutonu zwiadu w Dywizji Piechoty w składzie Armii Modlin, powstrzymującej uderzenie niemieckie z Prus na Mławę. Piechota niemiecka nacierająca o świcie dnia 18 września wzdłuż rzeki Bug zostawiła jako swe ubezpieczenie drużynę karabinów maszynowych. Niemcy zaskoczyli oddziały pierwszej polskiej linii, które opuściły stanowiska. Stanisław Dziewanowski ze swym spieszonym plutonem i wycofującymi się żołnierzami, których sobie podporządkował, odrzucił Niemców, ale nie poprzestając na tym, nacierał dalej. Wtedy natknął się na karabiny maszynowe, dostając całą serię w piersi. Działo się to niedaleko folwarku Góra nad Narwią, gdzie został pochowany. Po ekshumacji przeniesiono go do rodzinnego grobu w Rębowie.
  •  imię i nazwisko: Jan Dziewanowski
  •  miejsce i data urodzenia: Gródkowo, 9 marca 1907 r.
  •  miejsce i data śmierci: Leicester w Anglii, 17 czerwca 1989 r.
  •  stopień wojskowy: nie ustalono
  •  jednostka, w której służył: nie ustalono
  •  Krótki opis losów we wrześniu 1939 r.
Został zmobilizowany w 1939. Po zakończeniu działań wojennych przedostał się przez Litwę do Francji, a stamtąd do Anglii.
  •  imię i nazwisko: Tadeusz Dziewanowski
  •  miejsce i data urodzenia: Gródkowo, 28 września 1911 r.
  •  miejsce i data śmierci: 22 luty 1975 r.
  •  stopień wojskowy: nie ustalono
  •  jednostka, w której służył: nie ustalono
  •  Krótki opis losów we wrześniu 1939 r.
Tadeusz - najmłodszy z braci Dziewanowskich był zwolniony ze służby wojskowej ze względu na wadę wzroku, mimo to zaciągnął się do wojska w 1939 roku. Dostał się do niewoli  i wywieziony do obozu w Prusach został przydzielony do pracy u bauera we wsi pod Grunwaldem. W marcu 1940 uciekł z niewoli i dotarł do Warszawy.
 
b) Jan Gruszczyński z Wilkanowa (powiat płocki).
  •  imię i nazwisko: Jan Gruszczyński
  •  miejsce i data urodzenia: Wilkanowo, 26 czerwca 1915 r.
  •  miejsce i data śmierci: Brzeziny koło Łodzi, pocz. września 1939 r.
  •  stopień wojskowy: starszy strzelec, w 1939 r. ukończył szkołę podoficerską
  •  jednostka, w której służył: 30. pułk Strzelców Kaniowskich;
Krótki opis losów we wrześniu 1939 r.:
Jeden z czterech braci Gruszczyńskich zmobilizowanych w 1939 r. (trzej przeżyli). Ranny w nogę w Brzezinach pod Łodzią, złożony w stodole. Do szpitala polowego zabrali go dopiero Niemcy, ale wskutek zakażenia było już za późno na pomoc. Został pochowany na cmentarzu w Brzezinach.
 
Krótki opis działań podjętych w ramach projektu :
Uzyskanie informacji na temat rodziny Dziewanowskich okazało się żmudną pracą, w dostępnych nam na początku źródłach było ich niewiele. Skorzystaliśmy z książki Zbigniewa Mieczkowskiego „Horyzonty wspomnień”, bowiem był on powiązany z rodziną Dziewanowskich. Kolejnym cennym źródłem informacji była publikacja „Ziemianie polscy XX wieku”. Książka ta pomogła nam określić jak wyglądało życie Dziewanowskich w Gródkowie przed wojną, gdzie się kształcili oraz z kim założyli rodziny. Nasi bohaterowie wywodzili się z Gródkowa, tak więc nasze dalsze poszukiwania odbyły się właśnie w tej miejscowości. Los zetknął nas z żoną zarządcy majątku w Gródkowie i jej córką. Przeprowadziliśmy z paniami miłą i owocną rozmowę. Okazało się, że panie Truchan odwiedził również wnuczek Dziewanowskich-Bartłomiej Stefańczyk, który również zajmował się zbieraniem informacji na temat swoich dziadków. Pan Stefańczyk okazał się bardzo pomocny i z chęcią nam pomógł. Uzyskaliśmy od niego liczne fotografie, a przede wszystkim przygotowywany do publikacji tekst – dzieje rodziny Dziewanowskich, napisane rzeczowo, a jednocześnie pokazujące, że autor jest emocjonalnie związany z tą rodziną.. Te informacje stały się dla nas bezcennym źródłem i pomogły nam w dalszej realizacji portfolio. Widok dworu w Gródkowie niemile nas zaskoczył, różni się on znacznie od przedstawionego na przedwojennych zdjęciach. Niestety niewiele z niego zostało.
Informacje na temat Jana Gruszczyńskiego uzyskaliśmy w rozmowie z jego bratem oraz korzystając z rodzinnych dokumentów i fotografii.
Wyniki naszych poszukiwań zaprezentowaliśmy w postaci wystawy, na początek w Społecznym Liceum Ogólnokształcącym i w Szkole Podstawowej w Małej Wsi (22 – 31 marca 2010 r.). Połączyliśmy efekty pracy z młodszymi kolegami ze szkoły podstawowej (również uczestniczącymi w realizacji projektu „Kamienie pamięci”)  tworząc jedną wystawę. Po jej rozszerzeniu o kolejnych lokalnych bohaterów wojen XX wieku zamierzamy pokazać ją w Czerwińsku (siedzibie oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego), w oddziale Towarzystwa Naukowego Płockiego w Wyszogrodzie oraz m.in. przy kościele w Rębowie, gdzie spoczywają Dziewanowscy. Podsumowaniem prezentacji wystawy będzie wrześniowa cykliczna impreza Dni Gminy Mała Wieś. Zamierzamy również zaprosić do szkoły pana B. Stefańczyka z odczytem dotyczącym dziejów jego rodziny.
Naszymi badaniami zainteresowaliśmy lokalne środowisko historyków. Efektem tego są dwa pisma wystosowane do burmistrza Wyszogrodu. Pierwsze od oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Czerwińsku proponuje ustawienie tablic informacyjnych, oznakowanie miejsca pochówku, wsparcie przygotowania publikacji lub rajdu szlakiem bohaterów. Drugie pismo wystosowane przez Koło Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Małej Wsi jest apelem w sprawie ratowania pozostałości dworu i spuścizny rodziny Dziewanowskich w Gródkowie.
 
Instytucje i osoby wspomagające realizację projektu:
  • Pan Bartosz Stefańczyk
  • Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego w Czerwińsku nad Wisłą
  • Koło Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Małej Wsi
 
Wrażenia z realizacji projektu:
Dzięki udziałowi w realizacji projektu „Kamienie pamięci” historia Września 1939 roku nabrała dla nas nowego, lokalnego, można by powiedzieć sentymentalnego charakteru. Zaczynając od biografii dwóch poległych, poznaliśmy rodzinną historię sięgającą od szwoleżera Jana Nepomucena Dziewanowskiego spod Somosierry do Kazimierza Dziewanowskiego, pisarza i ambasadora RP w Stanach Zjednoczonych. Nie zdawaliśmy sobie wcześniej sprawy, że ta historia jest na wyciągnięcie ręki, w sąsiedniej miejscowości.
 
Liczba wejść: 17108, od Data publikacji 20.01.2015
do góry